3e8.nl

Natuurkunde syllabus vwo

Leestijd: circa 4,5 minuut.

1 Domeinen

❱Het cvte stelt landelijk vast welke stof leerlingen op de middelbare school moeten beheersen en schrijft dat in de zogeheten syllabus.

De vwo-syllabus natuurkunde is geördend in negen kennisgebieden, domeinen genoemd: a tot en met i; die vaak ook nog subdomeinen bevatten. Daarnaast geeft de syllabus ook aan hoe het cvte vindt dat je die kennis zou moeten beheersen (denk aan wat voor soort sommetjes je moet kunnen uitvoeren) en of en hoe die (sub)domeinen worden getoetst, zie figuur s.1.

Afbeelding van tabel met en overzicht van de domeinen.
Figuur s.1 Samenvatting van de domeinen uit de vwo-syllabus natuurkunde. (Uit CvTE 1pril 2017, Syllabus Natuurkunde vwo, pagina 7.)

De vijfde kolom in figuur s.1 laat zien dat het centraal examen (wat je in mei doet) alleen gaat over de (sub)domeinen a-b-c-d-e2-f1-h. De overige (sub)domeinen doe je op school of zelf: e1 en i altijd en een keuze van twee uit het rijtje e3-f2-g1-g2. Jij, de school, je docent of je lesboek hebt/heeft overigens alle vrijheid om de domeinen wel/niet of uitgebreid te leren. (Sommige scholen kiezen er onjuist voor om alleen examenkennis te onderwijzen.)

A Algemene vaardigheden

Dit domein gaat over vaardigheden die je gebruikt bij natuurkunde: Omgaan met informatie, onderzoeken en dat je meetinstrumenten kunt gebruiken.

B Golven

Domein B golven start met subdomein b1 met de bestudering van trillingen en golven. Subdomein b2 behandelt medische beeldvorming waarbij onder andere ioniserende straling ter sprake komt.

C Beweging en Wisselwerking

Als je weet dat een verandering van snelheid een gevolg is van een netto kracht, dan weet je al de basis van dit domein. Domein C gaat over beweging en hoe je dat zo goed mogelijk beschrijft. Subdomein c1 legt uit over plaats, beweging en kracht van/op massa’s. Daarna behandelt subdomein c2 (mechanische) energie en behandelt subdomein c3 Newtons gravitatie.

D Lading en Veld

Subdomein d1 gaat over elektrische schakelingen en over energieomzettingen daarin. Magnetische- en elektrische velden komen ter sprake in subdomein d2.

E Straling en Materie

Dit domein behandelt hoe je eigenschappen van stoffen kunt beschrijven aan de hand van deeltjesmodellen; het eerste subdomein e1* wordt niet getoetst op het centraal examen, maar is wel examenstof. Daarnaast komt de wisselwerking tussen straling (denk aan licht) en materie aan de orde in subdomein e2. Domein E sluit je eventueel af met keuzeonderwerp subdomein e3* dat kern- en deeltjesprocessen bespreekt.

F Quantumwereld en Relativiteit

Dit domein gaat over de natuurkunde die ontwikkeld is na zeg 1900. Natuurkundigen gingen toen kijken naar verschijnselen op een hele kleine schaal ($<10^{-6}$ m) wat globaal ter sprake komt in subdomein f1 quantumwereld. Albert Einstein keek in 1904 in z’n eentje naar de relativiteit van beweging en dan bij grote snelheden; subdomein f2* relativiteit is een keuzeonderwerp.

G* Leven en Aarde

Het subdomein g1* behandelt de natuurkunde van levende systemen (biofysica); in subdomein g2* kijk je naar geofysische verschijnselen. Beide subdomeinen zijn keuzeonderwerpen.

H Natuurwetten en Modellen

Natuurkunde gaat onder andere over het herkennen, benoemen en toepassen van fundamentele principes; zeg wetten en modellen.

Modelleren krijgt een steeds grotere rol in de wetenschap. Daarom heb ik een apart hoofdstuk over dit onderwerp geschreven; ook omdat het onderwerp veel blijkt terug te komen in examens en omdat leerlingen (en collega’s) het lastig vinden. Nu alvast een tip: Start makkelijk via Tom Kooij’s webapp modelleertaal dan heb je geen licentie noch een knoppencursus nodig

I Onderzoek en Ontwerp

Domein i geeft aan dat experimenteren, ontwerpen en ook het zojuist genoemde modelleren ook een onderdeel zijn van de natuurkunde op school. Overigens wordt domein i niet op het centraal examen getoetst.

*Keuzedomein e3* f2* g1* g2* worden alleen getoetst op het schoolexamen.

2 Iets meer?

Ik denk dat een klein beetje extra kennis soms wel handig is. Dan kun je volgens mij het vak in een iets breder perspectief plaatsen. Wat is natuurkunde gaat kort in op inderdaad precies dat: Wat is het vak dat natuurkundigen doen? En geschiedenis vertelt een sterk versimpelde historie van het vak.

3 Hoe natuurkunde studeren?

Veel lesmethode starten met domein c1 kracht en beweging. Maar als je zonder docent wilt studeren (goed idee) kun je eigenlijk wel starten in ieder eerste subdomein dat je leuk lijkt: Begin, studeer, ga veel en precies puzzelen. Twijfel je of je alle domeinen moet bestuderen? De laatste vijf jaar laten de centrale examens zien dat de stof van domeinen gelijkmatig over een examen zijn verdeeld.

3.1 Puzzelen...

Op het net vond ik deze uitspraak van een onbekende docent: ‘Real physics problems often require some formulation; usually require mathematical analysis, approximations, and/or computations; and, alas, lack answers in the back of the book’. Wat je zou kunnen lezen als: sommen maken hoort erbij.

Maar volgens mij is het vooral puzzelen dat je leuk moet vinden. Op het web is een overvloed aan puzzels (oke opgaven) te vinden; en zie ook de lijst met oude examensommen die je kunt sorteren.

In het door mij geliefde natuurkunde lesboek Scoop, tegenwoordig Stevin stond bij de uitwerkingen dit zinnetje dat ik nog steeds tegen mijn leerlingen herhaal: Als je antwoord niet klopt met het antwoord in het boek, kunnen er twee dingen aan de hand zijn: (a) Jouw antwoord is fout, of (b) het antwoord van het boek is fout.

Volgens mij was het natuurkundige Gerard 't Hooft die zei: ‘Neem geen genoegen met het antwoord van je docent/boek/leraar, maar zoek een beter/vollediger/completer/mooier antwoord; of zoiets. En ik kan het zeer waarderen als een leerling mij slimmer af is.

4 Doel van dit deel van 3e8.nl

Dit syllabus-gedeelte van 3e8.nl legt zo kort mogelijk de domeinen uit die worden getoetst op het centraal examen. En daarnaast verwijs ik naar relevante weblinks, openbaar toegankelijke bronnen en vooral naar web-apps. Het is beslist niet mijn gedachte dat je uitsluitend de minimale examen-natuurkunde moet leren. In tegendeel. Natuurkunde is prachtig en je kunt eindeloos de diepte in. Maar: voor mijn examenleerlingen wil ik ook een beperking aanbrengen. (Ze hebben nog zes andere vakken, en ‘Ook nog een ander leven meneer!’.)

Hoewel ik het idee wel begrijp en er ook wel achter sta, kom je hier weinig concept-context-benadering tegen. Ik wilde een plek op het web waar je de syllabus-kern kunt lezen en leren. Vooral omdat ik de ervaring heb dat mijn leerlingen toch al weinig tijd hebben en dus graag snel de essentie horen. En ook: Ik kan het ze niet laten begrijpen, dat moeten ze zelf gaan doen.❰

laatste aanpassing: 26-8-2019.